'Ouder worden als Marokkaan in Lombok'

"We wilden een steen in de vijver gooien: 'Mensen, denk eens na over hoe opa en oma de oude dag gaan doorbrengen. 'In de Marokkaanse cultuur is het vanzelfsprekend dat de kinderen voor hun ouders zorgen, maar hier is dat anders", zegt Joep Belien van de Stichting Welzijn West.

Ouder worden als Marokkaan in Nederland is het thema waarnaar de stichting het afgelopen jaar onderzoek heeft laten doen. Verschillende generaties Marokkanen in Lombok hebben aan het project deelgenomen. De resultaten zijn te lezen in het boekje 'Ouder worden als Marokkaan in Lombok', dat vorige week aan burgemeester A.H. Brouwer-Korf is aangeboden.

Doel van het project was om de Marokkanen zelf te laten discussieren over ouder worden en de verzorging van bejaarden. Uit het rapport blijkt dat veel Marokkaanse gezinnen dit probleem liever voor zich uit schuiven. Lang bestond onder veel Marokkanen het voornemen om ooit terug te keren naar Marokko, dus nadenken over de oude dag in Nederland was niet nodig. Duidelijk is inmiddels echter dat terugkeer naar Marokko er voor de meesten niet meer in zit. Met name de vrouwen voelen er niets voor, omdat hun kinderen in Nederland blijven. In Marokko is het gebruikelijk dat de familie, meestal de oudste zoon. de ouderen opvangt. Dat is een kwestie van traditie, eergevoel en religieuze plicht.

Deze traditie is aan het veranderen, tenminste in Nederland, aldus de onderzoekers. Marokkanen van de tweede en derde generatie wensen meer privacy en het komt steeds vaker voor dat beide partners werken. De huizen zijn vaak te klein en niet berekend op een situatie waarin drie generaties samenleven.

Daarnaast is de bereidheid van schoonzonen en -dochters om de schoonouders op te nemen niet altijd even groot. ''Zorgen voorje ouders is heel belangrijk voor ons Marokkanen. Echt altijd. op nummer een staat God en op twee je vader en je moeder'', zegt een Marokkaanse man in het boekje. Joep Belien: "En dus doemt een conflict op in het hart van met name de tweede generatie. Zij willen vaak wel voor hun ouders zorgen, maar kunnen dat door allerlei omstandigheden niet."

Het onderzoek in Lombok is uitgevoerd door bureau Regioplan uit Amsterdam. De onderzoekers hebben geïnventariseerd welke wensen en verwachtingen er onder Marokkanen zelf zijn met betrekking tot de oude dag. Ook is bekeken in hoeverre die verwachtingen aansluiten bij het aanbod van voorzieningen in Nederland. Er zijn gesprekken gevoerd met drie generaties Marokkanen: de groep 15 tot 25 jaar, 25 tot 45 jaar en 45 jaar en ouder.

Opvallend is dat de jongeren. die nog het minst met de problematiek worden gecontronteerd. van alle groepen het meest traditioneel denken. Zij verwachten hun ouders op termijn in huis te nemen. Marokkaanse ouderen willen ook het liefst door de kinderen verzorgd worden, maar ze zijn over het algemeen realistisch en beseffen dat hier een probleem kan ontstaan. Er is dan ook behoefte aan voorzieningen als een islamitisch bejaardencentrum. met onder meer halal eten (dus eten klaargemaakt volgens de moslimregels), aparte afdelingen voor (alleenwonende) mannen en vrouwen en een gebedsruimte, zo stellen de onderzoekers.

Vrouwen | Het onderzoeksbureau komt met meer aanbevelingen. Zo zouden er contacten gelegd moeten worden tussen de Marokkaanse gemeenschap en ouderenzorg, over islamitische woonvoorzieningen voor ouderen. Daarnaast hebben Marokkanen behoefte aan thuishulpen die Berber of Arabisch spreken en een Marokkaans tafeltje-dek-je. Tenslotte moeten er meer activiteiten en ontmoetingsruimten voor oudere Marokkaanse vrouwen komen deze groep kan namelijk makkelijk in een isolement raken.

Burgemeester Brouwer heeft in ieder geval toegezegd het boekje 'niet alleen maar beleefd te lezen'. ''In Utrecht gaat veel aandacht uit naar de jongeren en ouderen roeren zich meestal niet zo sterk richting gemeente. Daarom is dit rapport een doorbraak: het komt vanuit de mensen zelf'', meent Brouwer. Ook zij erkent dat oudere Marokkanen voor een dilemma staan: 'Ga ik terug of niet?' ''Maar ik ga er dan vanuit dat de kinderen het hardst aan je trekken.''

Zuidbode | Annemieke Versteeg | 5-2-2002