Reminiscentieproject Lombok meer dan geschiedschrijving

Geen betere manier om de recente geschiedenis vast te leggen dan het optekenen van verhalen.

In de Utrechtse wijk Lombok voegden ze die daad bij het woord met het reminiscentieproject: oudere bewoners van Turkse, Marokkaanse en Nederlandse komaf wisselden twee jaar lang ervaringen uit over het Ieven in hun kleurrijke buurt. Stof genoeg voor een NPS-documentaire en een boek, die beide in mei het Iicht zullen zien.

'Dit heeft mensen bij elkaar gebracht'

Utrecht - Soms vielen er taaie stiltes aan de gesprekstafel in het Dienstencentrum. Momenten van langdurig zwijgen, die meer zeiden dan duizend woorden. Het waren niet alleen maar mooie verhalen, weet projectleider reminiscentie Peter Hagenaar.

Hij merkte het aan de filmers van de NPS. Die zetten de camera's op scherp in de verwachting instant-ontboezemingen op te kunnen tekenen van eerste generatie gastarbeiders. Maar zo eenvoudig is het niet als je mannen en vrouwen van drie nationaliteiten bij elkaar zet. Ze hebben elkaars vertrouwen moeten winnen en dan nog was het vaak lang wachten op dat ene moment van openheid.

,,Er zijn mooie herinneringen opgehaald maar ook uiterst pijnlijke. Ik moet denken aan een heel stille Turkse man in een van de groepen. Hij nam zelden deel aan het gesprek tot hij op een goede dag begon te vertellen over de lotgevallen van zijn familie. We waren er allemaal van ondersteboven."

Band | De verhalen die de deelnemers aan het reminiscentieproject hebben prijsgegeven over hun Lombok zijn van onschatbare waarde, vindt Hagenaar, maar uiteindelijk niet belangrijker dan de band die de mensen onderling wisten op te bouwen. ,,Dit heeft culturen bij elkaar gebracht. Ik heb gemerkt dat de Turkse, Marokkaanse en Nederlandse bewoners elkaar eigenlijk nog nooit als buren hadden beschouwd. Ze dachten niet in termen van 'wij'. Het mooie is dat ze dat nu wel doen." De woorden van de projectleider worden onderstreept als een paar project-deelnemers neerstrijken in het museumcafé en elkaar hartelijk begroeten. Er worden handen geschud en er wordt driftig geïnformeerd of het allemaal goed gaat met de ander. Hagenaar ziet het met een brede glimlach aan. Hij had het niet duidelijker kunnen zeggen.

Dat het reminiscentieproject zou uitmondden in boeiende ontmoetingen tussen drie bevolkingsgroepen was niet voorzien. Het volksmuseum Lombok wilde aanvankelijk een groep autochtone Lombokkers laten vertellen over de wijk om daarmee de jongste geschiedenis vast te leggen. Van lieverlee werd het project uitgebreid met Turkse en Marokkaanse inwoners van Lombok, die de laatste 35 jaar van de wijk immers mede hebben ingekleurd. In eerste instantie haalden de deelnemers herinneringen op in de eigen taal, maar halverwege werd besloten de groepen te mixen en Turkse,-Nederlandse en Marokkaanse Lombokkers naar elkaars verhalen te laten luisteren. Na een stroef begin resulteerde die aanpak in een vruchtbare uitwisseling van ervaringen, aldus Hagenaar.

Boek | Het team selecteerde een aantal verhalen voor een boek, dat gepresenteerd wordt tijdens de officiele afsluiting van het reminiscentieproject op 11 mei. Het boek krijgt volgens Hagenaar interactief tintje. ,,Het wordt geen afgerond geheel, de lezer kan er als het ware zijn eigen ervaringen aan toevoegen." Nu de praatsessies achter de zijn, bezint Hagenaar zich op zinvol vervolg van het reminiscentieproject. ,,Het zou zonde zijn om er nu een definitieve streep onder te zetten. Er zijn contacten gelegd, er is onder de deelnemers bereidheid om iets voor de wijk te doen. Daar wil ik op voortborduren, al weet ik: niet precies hoe." Op de slotdag wordt voor eerst de documentaire vertoond die de NPS eind vorig jaar maakte over het reminiscentieproject. Hagenaar heeft het eindresultaat nog niet gezien. ,,Ik hou m'n hart vast. Ze hebben veel gefilmd. Het is spannend af te wachten welke beelden en momenten ze gekozen hebben."

Utrechts Nieuwsblad | Marco Willemse |
23-03-2002